گردشگری مذهبی

از قدیمی ترین اشکال گردشگری در زندگی انسان سفرهایی بوده است که به قصد انجام مراسمات مذهبی از دیر باز تا کنون انجام می گرفته است که امروزه با تغییر شکل ماهیت سفرها به آن گردشگری مذهبی گفته می شود.ساده ترین تعریفی که از اینگونه گردشگری می توان داشت عبارت است از:سفرهایی که انسان بصورت انفرادی یا گروهی جهت انجام فرائض مذهبی یا شرکت در آئین های مذهبی یا زیارت ویا بازدید از مراکز مقدس یا مذهبی به انجام می رساند. با دگرگونی در شیوه زندگی انسان که نتیجه ظهور فن آوریهای مدرن در زندگی بشر بود ساختار سفرها نیز دستخوش تغییرات اساسی گردید که این گونه از گردشگری نیزبه تبع آن دچار گوناگونی زیادی گردید.بطوریکه اگر درگذشته سفرهای مذهبی تنها برپایه جنبه های دینی یا سنن و آداب که آن نیز متاثر از مذهب بود شکل می گرفت اما امروزه نمودهای دیگری از این نوع از گردشگری مطرح گردیده است.این تطور می تواند به دلایل متفاوتی از جمله گشوده نمودن بازارهای مختلف در جهت تنوع بخشی به سفرها,اختلاف در برداشت معنایی از اینگونه گردشگری به واسطه تفاوت دیدگاه در مسائل دینی یا از آنجا که گردشگری در حیطه علوم مختلف مورد بررسی قرار گرفته است باعث بوجود آمدن برداشت های مختلف از آن گردیده است. به عنوان نمونه برخی مانند (هیلاس ,وودهد۲۰۰۵)گردشگری مذهبی را گردشگری معنوی دانسته اند که در آن گردشگران غیر مذهبی برای بازدید یا شرکت در مراسمات مذهبی ,تقویت جسم,ذهن و روح مبادرت به انجام اینگونه از سفرها می نمایند.برخی نیزگردشگری مذهبی را بعنوان یکی از موارد گردشگری میراث دانسته اند که درآن علاقه مندان برای بازدید از مراکز دینی اقدام به مسافرت می نمایند اما با وجود تمام این اختلافات آنچه که مسلم است قدمت این گونه از گردشگری را می توان به قدمت تاریخ بشر دانست.وجود هزاران رب النوع در زندگی انسان و احترام به آنان,ساخت معابد در جهت زیارت و عبادت و بجاآوردن مراسمات مذهبی را می توان نمونه های بارزی بر این ادعا دانست. امروزه می توان گردشگری مذهبی را از دیدگاه های مختلف مورد بررسی قرار داد که از آن جمله می توان به دلایل انگیزشی این گونه از سفرها اشاره نمود که می توان دلایل ذیل را در ایجاد انگیزه برای آن به شرح ذیل ذکر نمود:
۱-شرکت در مراسمات دینی یا سفر به اماکن مذهبی و مقدس در جهت آمرزش گناهان
۲-به انجام رساندن تکالیف مذهبی
۳-مکاشفات و مراقبت های دینی و روحی روانی.
۴-سفر به اماکن مقدس و زیارتی در جهت طلب شفای بیماران
۵-علاقه مندی به مسائل تاریخ و ابنیه قدیمی .
که گردشگران مذهبی جهت برآورده نمودن نیازهای خویش مبادرت به انجام اینگونه از سفرها می نمایند.همچنین می توان اماکنی را که مورد علاقه گردشگران بوده و بیشترین سفرها به آنجا صورت می گیرد نیز از موارد مهم این بررسی ها باشد.نظرات متفاوتی در خصوص طبقه بندی این اماکن صورت گرفته است از آن جمله نظریه (نولان ۱۹۸۹)که جاذبه های گردشگری مذهبی مورد علاقه گردشگران مذهبی را ۱-مرقدهای زیارتی۲-جاذبه های گردشگری مذهبی۳-مراسمات مذهبی دانسته است.
اما بیان اینگونه از تقسیم بندی ها ی مکانی و تعمیم آن به کلیه ادیان در جوامع مختلف نمی تواند امری صحیح باشد چرا که ماهیت ادیان,میزان گسترش دین در جامعه و پای بندی به اصول مذهبی نقش موثری در تعیین اماکن برای اینگونه ازسفرها دانست.بنابراین می بایست جهت کارآمدی برنامه های توسعه و مدیریت گردشگری شناخت کاملی از تمامی نمودهای مذهبی و تفاوت های آن داشت. بطور مثال می توان در جوامع مسلمان طبقه بندی ذیل را مطرح نمود ۱-اماکن مقدس(مکه,مدینه)۲-اماکن زیارتی(مرقد امامان وفرزندان آنان) ۳-اماکن مذهبی(مساجد,تکایا)۴- مراسمات مذهبی(اربعین,تعزیه خوانی)
یا در آئین مسیحیت می توان از ۱-اماکن زیارتی(کلیسای بیت لحم.خانه مریم مقدس) ۲-اماکن مذهبی(کلیسا)۳-مراسمات مذهبی (کریسمس) نام برد. بنابراین نوع دین به عنوان اصلی ترین عامل درمیزان گسترش سفرها و تعدد جاذبه های گردشگری و طبقه بندی مراکز مذهبی باشد.
از دیگرموارد قابل بررسی در گردشگری مذهبی می توان به زمان اقامت گردشگران اشاره نمود که براساس آن می توان به ۱-کوتاه مدت که بین یک یا چند روز می تواند متغیر باشد۲-بلند مدت که در آن گردشگران به مدت طولانی به انجام امور مذهبی خویش مشغول می باشند (برگزاری آئین حج در دین اسلام )
علاوه بر این می توان گردشگری مذهبی را بر اساس نوع سفرهای انجام گرفته نیز مورد بررسی قرار دادکه می توان به شرح ذیل ذکرنمود:
۱-گردشگری زیارت:
همانگونه که از نام این نوع از گردشگری مشخص است در این گونه از سفرها گردشگران جهت انجام فرائض دینی بصورت انفرادی یا گروهی اقدام به سفر نمایند. زمان این گونه از سفرها نیز می تواند مانند ایام برگذاری حج همه ساله در زمان مشخصی صورت پذیرد و یا در تمام مدت ایام سال و براساس نیازهای روحی واعتقادی انسان به انجام برساند.به استثناء مذاهب غیر الهی ظهورگردشگری زیارت را می توان منوط به تاریخ پیدایش ادیان الهی دانست در جدول شماره ۱به برخی از مهمترین مراکززیارتی دنیا می توان اشاره نمود.

نام جاذبه شهر دین
کعبه مکه.عربستان سعودی اسلام
مرقد پیامبراسلام مدینه.عربستان سعودی اسلام
کوه سینا(جبل موسی) شبه جزیره سینا مصر یهودیت
بیت المقدس بیت المقدس.فلسطین اسلام,یهودیت,مسیحیت
کلیسای مقبره مقدس اورشلیم.فلسطین مسیحیت
دیرکاترین مقدس شبه جزیره سینا.مصر مسیحیت
واتیکان رم.ایتالیا مسیحیت
الخلیل(حبرون) الخلیل.فلسطین. یهودیت و سایر ادیان الهی
کلیسای بیت لحم بیت لحم.فلسطین مسیحیت و سایرادیان الهی
دالادا مالیگاو(دندان بودا) کلمبو.سریلانکا. بودائیان
ماهابودی(روشنگری) بودگایا,هندوستان بودائیان
معبد جوخانگ لهاسا.تبت. بودائیان
خانه مریم مقدس افسوس,ترکیه مسیحیت

۲-گردشگری مراسمات آئینی و مذهبی:
قدیمی ترین نوع از گردشگری که دارای قدمت طولانی می باشد را می توان این نوع از گردشگری دانست پیدایش این گردشگری را در ادیان غیر الهی می توان بیشتر از هر عامل دیگری وجود اعتقاد انسان به نیروی های مافوق طبیعی دانست که می توان ازآن به فطرت خداجویی انسان تعبیر نمود اما در ادیان الهی این شاخه از گردشگری متاثر از آموزه های دینی می باشد که بعضا می تواند تلفیقی از فرهنگ و سنن مردم نیزدر آن دخیل باشد. در یک تقسیم بندی کلی می توان این گردشگری را به دو قسمت کاملا مجزا از یکدیگر قرار داد که عبارت است از
۱-مراسم وآئین های مذهبی(ادیان الهی)
درتمامی ادیان اله و حتی ادیان فلسفی مانند بوداییسم آئین های مختلفی وجود دارد که انسان ها در زمان های مختلفی به شرکت در آن اقدام می نمایند این مراسمات می تواند دارای نمادهای دینی یا تلفیقی از سنن گذشتگان با مذهب را شامل گردد.بطور کلی می توان دوگونه از این مراسمات را که گردشگران در آنان شرکت دارند را به شرح ذیل ذکر نمود
۱-۱-آیین های مربوط به تولد پیشوایان و پیشوایان دینی یا اعیاد مختلف مذهبی
که در جدول شماره ۱ می توان به آن اشاره نمود
آئین دین
میلاد حضرت محمد(ص) اسلام
میلاد حضرت مسیح(ع) مسیحیت
اعیادمبعث,قربان,غدیر, شعبانیه, اسلام
عید پسح یهودیت
جشن شکر گذاری. مسیحیت
اعیاد میلاد پیشوایان مذهبی اسلام,مسیحیت
اعیاد بودائیان,روزوساک. بودائیان

۱-۲-آئین های مذهبی مربوط به وفات یا شهادت پیشوایان مذهبی:
بارزترین شکل اینگونه از گردشگری مختص به آئین های تعزیه خوانی یا شرکت در مراسماتی که در جهت سوگواری پیشوایان مذهبی خصوصا در دین اسلام صورت می گیردرا می توان ذکر نمود که از جمله بزرگترین آنها مراسم عاشورا. اربعین.وفات پیامبراسلام می باشد.
۲-مراسمات و آئین های مذهبی غیر الهی:
کهن ترین شکل از گردشگری مذهبی وشاید تمامی انواع گردشگری رامی توان این گونه ازسفرها ذکر نمود.بسیاری از این مراسم هرچند اکنون دیگر وجود ندارند اما می توان از آنها به عنوان مراسماتی یاد نمود که در جهت برپایی این آئین ها بوده است مانند مراسم قربانی انسانی که درمیان قوم آزتک رواج داشته است که در آن شخصی را جهت هدیه یا تشکر یا جلوگیری از وقوع عذاب قربانی نموده و خون یا اعضاء قربانی را بعنوان پیشکش به خداوند عرضه می داشتند.از دیگر این سنن قدیمی که درهندوستان رواج داشته و اکنون به رغم مخالفت های زیاد برگزاری آن ممنوع گردیده است سانتی می باشد که در این مراسم دینی عجیب همسر مرد متوفی را در زمان خاکسپاری در آتش می سوزانده تا او نیز همراه همسرش دفن شود.از دیگر مراسمات مذهبی در ادیان غیر الهی می توان به پرش مرگ در جزیره وانوتو,ماتایوساس در کشور گینه بیسائو, جشن مردگان در مکزیک که در آن استخوان های مردگان از قبرها خارج وتمیز گردیده و برای نزدیکی به آنها در آن به اطعام شرکت کنندگان در آن مراسم می پردازند. جشن هولی یا جشنواره ملی مذهبی رنگها یکی دیگر از نمودهای این گونه از گردشگری می باشد که در فصل بهار در طی دو ماه به انجام می رسد. اما شاید بتوان مهمترین و بزرگترین این مراسمات را کوم میلا یا کومبه میلا در هندوستان دانست که توسط هندوها به انجام می رسد.در این مراسم مذهبی هندوها برای پاک کردن گناهان در آب رودخانه گنگ و برهماپوترا مراسم شستشو را به انجام می رسانند.در این مراسم جمعیت زیادی از هندوها شرکت داشته که جمعیت آنان تا یکصدوپنجاه میلیون نفر نیز تخمین زده می شود.
۳-گردشگری معنوی:
نوعی دیگر از گردشگری که می توان آن را در گردشگری مذهبی قلمداد نمود گردشگری معنوی می باشد. در این گونه از گردشگری انسان در جهت کشف خویشتن یا ارتقا اعتقادات و حتی در جهت بالا بردن تعادل روحی خویش به انجام این سفرها اقدام می نماید. هرچند می توان در بسیاری از این سفرها انگیزه مذهبی را نیز دخیل دانست اما مادامی که این سفرها در جهت بهبود شرایط روحی انسان باشد در گر دشگری سلامت نیزمی توان ان را مورد بررسی قرارداد. این نوع از سفرها بیشتر در مناطقی رواج دارد که در آن افراد بی اعتقاد به خداوند یا مسائل مذهبی باشند که کشورهای اسکاندیناوی یا برخی ازبومیان آفریقا و امریکای جنوبی را می توان بعنوان نمونه ذکر نمود.گردشگران معنوی تمایل دارند که از مکان هایی مانند مراکزمذهبی نیز بازدید نمایند اما بیشترین فعالیت آنها برتمرکز روانی و چشم اندازها یا مناطق بکر طبیعی می باشد.شاید بتوان دلیل بوجود آمدن این گونه از سفرها را توسعه تکنولوژی در کشورهای پیشرفته وتوسعه فرهنگی و گسترش انزوا طلبی در بین انسان دانست که فرد را متمایل به انتخاب این نوع از سفرها می نماید.
۴-گردشگری جاذبه های مذهبی:
شکل دیگر از گردشگری مذهبی را می توان بازدید از مراکز و مکان های تاریخی مذهبی دانست که گردشگران علاقه مند به مذهب یا میراث و هنربرای برآورده ساختن نیازهای روحی یا جسمی به آن مناطق سفر می نمایند. گردشگران در این گونه سفرها الزاما پیروان همان آیین نمی باشند بلکه طیف گسترده ای ازانسان ها از ادیان یا اقوام مختلف را می تواند شامل گردد.مهمترین اماکنی که گردشگران در دنیا از آن بازدید می نمایند را می توان همان مرکزی دانست که گردشگران زیارت جهت انجام فرائض دینی خویش به آن مناطق سفر می نمایند اما مناطق دیگری نیز در دنیا وجود دارند که اگرچه مختص به آیینی خاص می باشد اما به دلایل مختلفی مانند زیبای,قدمت و شگفت انگیزی جزء مراکزی می باشند که انسان رابه سفر به آن منطقه ترغیب می نمایند که در جدول ذیل به برخی از این اماکن در دنیا اشاره می نمایم:
نام جاذبه کشور
مکه. عربستان سعودی
مدینه عربستان سعودی
کربلا عراق
مشهد ایران
بیت لحم فلسطین
واتیکان ایتالیا
خانه مریم مقدس ترکیه
کلیسای رستاخیز اورشلیم
بیت المقدس فلسطین
معبد دندان بودا سری لانکا
ماچوپیچو پرو
مجسمه مسیح برزیل
ماهابودی.بودگایا هندوستان
مسجدآبی ترکیه
معابد انگکوروات کامبوج
تاج محل هندوستان
کوه فوجی ژاپن
معبد جوخانگ(تبت) چین

۴-گردشگری حلال:
جدیدترین شیوه گردشگری مذهبی گردشگری حلال می باشد. در این گونه از سفرها گردشگران ادیان مختلف در طول زمان سفر مبانی اعتقادی و دستورات دینی خویش را رعایت می نمایند.این نوع از گردشگری مختص به یک آیین خاص نمی باشد بلکه از آنجا که ادیان مختلف دارای معتقدات خاصی می باشند امروزه در اغلب مناطق گردشگر پذیر بزرگ دنیا در جهت جذب بیشتر گردشگران سعی در برآورده ساختن نیازهای گردشگران مطابق آیین آنان می باشد. کشورهایی زیادی اقدام به توسعه این گونه از گردشگری نموده اند که بزرگترین این کشورها از نظر جذب گردشگر را می توان به شرح ذیل عنوان نمود:
۱-مالزی۲-اندونزی۳-ترکیه۴-قطر۵-اردن۶-مصر۷-مراکش۸-اسپانیا۹-امارات متحده عربی۱۰-عربستان سعودی
مزایا و معایب گردشگری مذهبی:
مانند تمامی انواع گردشگری که اکنون در دنیا در حال انجام بوده و هرکدام از آنان دارای معایب و محاسنی می باشند گردشگری مذهبی نیز از این قاعده مستثنا نبوده و می توان برای آن نیز مزایا و معایبی در نظر گرفت. اما این امر نمی تواند خللی دروقوع آن داشته باشد بلکه در مدیریت و توسعه گردشگری می بایست علاوه بر شناخت جامع از این معضلات نسبت به رفع آن اقدام نموده تا از این طریق بتوان به پایداری آن از جهت حفظ محیط زیست و ثبات گردشگر پذیری و درآمد حاصل از آن کمک نمود.بطور کلی می توان برخی از مزایای این گونه از گردشگری را به شرح ذیل عنوان نمود:
۱-سادگی و کم هزینه بودن:به دلیل در نظر گرفتن جنبه های اعتقادی اغلب این سفرها بسیار ارزان و ساده قابل انجام می باشند.
۲-عدم نیاز به سرمایه گزاری کلان:به واسطه سادگی این سفرها مانند سایر اشکال گردشگری نیاز به تبلیغات,بازاریابی,اقامت های مجلل,بوجود آوردن جاذبه نمی باشد
۳-در هیچ کدام از انواع گردشگری حضورگردشگران در یک مکان و غالبا با یک هدف مشترک وجود ندارد.
۴-مانند سایر اشکال گردشگری کمترین تاثیر را در پدیده فصلی بودن دارا می باشد.به عبارت دیگر از آنجا که در گردشگری مذهبی و خصوصا گردشگر زیارت جنبه های اعتقادی وروانی بیشترین نقش را در بروز آن دارند و این اعتقادات تابع شرایط زمان نمی باشد در نتیجه این گردشگری در بیشتر ایام سال می تواند به انجام برسد.
با وجود این مزایای خاص اما می توا ن این گردشگری را یکی از دشوارترین انواع گردشگری جهت برنامه ریزی و مدیریت جامعه گردشگر پذیر دانست که بروز این مشکلات را می توان بعنوان معایب آن برشمرد که در ذیل به برخی از این معایب می توان اشاره نمود:
۱-محیط زیست:سفر انبوهی از مردم که تعداد آنان از چند هزار تا چند میلیون در نوسان می باشد و ورود آنان به یک مکان در یک بازه زمانی مشخص می تواند معضلات زیست محیطی فراوانی را برای جامعه هدف گردشگری به وجود آورد. که این امر وجود برنامه مدرن و بسیار مدونی را برای منطقه لازم می نماید
۲-خدمات زیر بنایی: حجم انبوه ورود گردشگران علاقه مند به اینگونه از سفرها به یک منطقه مستلزم داشتن خدمات زیر بنایی قوی مانند سیستم های حمل ونقل در جهت تسهیل و تسریع در ورود و خروج.خدمات ارتباطی مانند اینترنت.و خدماتی مانند بهداشت, خدمات رفاهی مانند اقامت و تغذیه را در مکان هدف لازم می نماید.
با این حال گردشگری مذهبی را می توان گردشگری حاصل از مذهب.سنت و مدرنیته دانست که این امر از مهمترین ویژگی های برجسته آن می باشد که همه ساله بر تعداد این گونه از گردشگران نیز افزوده می شود.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.