صفحه اصلی / آموزش مفاهیم گردشگری / اقسام جابجایی انسان و تفاوت آن با گردشگری:

اقسام جابجایی انسان و تفاوت آن با گردشگری:


در طول تاریخ حیات بشر انسان ها بطور مداوم در حال نقل مکان و جابجایی بوده اند.با مطالعه تاریخ می توان دریافت این تغییرات مکانی همیشه به منظور اهداف خاصی صورت گرفته است که درربطه تنگاتنگی با عوامل متعددی بوده اند.
وقوع بلایای طبیعی؛جنگها؛تکنولوژی؛میل به کشفیات جدید؛جستجوی کار؛تامین مایحتاج ضروری زندگی از مهمترین دلایل تحرک بشر بوده است.برای این تحرکات انسانی می توان خط سیر تاریخی نیز بیان نمود بطوریکه هم گام با پیشرفت تکنولوژی و ابداعات متعدد که زندگی بشر را تحت تاثیر قرار داد نوع حرکات نیز متفاوت گردید.اگر بشر اولیه برای شکار اقدام به جابجایی می نمود با کشف آتش و فلزات وفراگیری کشاورزی و اهلی نمودن حیوانات زندگی بشر دچار دگرگونی اساسی ودر نتیجه باعث بروز پدیده یکجا نشینی گردید.اما این عوامل نیز مانع از حرکت انسان نمی گردید.پدیده های آب وهوایی؛بلایای طبیعی مانند آتش فشان؛زلزله انسان را وادار به ترک موطن و پناه بردن به نقاط دیگر گردانید.شهرها و کانون های جمعیتی فراوانی وجود دارد که بواسطه این عوامل خالی از سکنه گردید واکنون تنها آثار این مراکز برجای مانده است. اندک اندک با پیشرفت علوم مختلف و فراگیری روشهای مدرن انسان آموخت که می توان بربسیاری از امور غلبه نمود.ساخت انواع سدها؛تغییر در شیوه خانه سازی و مکان های استقراربشر را قادر ساخت تا زندگی در طبیعت و سازگاری با محیط خویش را بیاموزد. اما عوامل دیگری نیز وجود داشت تا این ثابت نشینی را دچارچالش اساسی نمایند. شیوع بیماری هایی مانند وبا؛طاعون؛آبله که در قرون وسطی جان میلیون ها انسان را به نابودی کشاند و بسیاری را مجبور به ترک وطن خویش بطور دائم یا موقت گردید.
اما انسان در جهت بقای خویش براین مشکل نیز فائق آمد هرچند چیرگی بر این مشکلات نیزبعنوان مانعی در تحرکات بشری قلمداد نگردید.بروزعوامل دیگری مانند نژاد؛ قومیت و ملیت باعث گردید که تحرکات انسانی بعضا در مقیاس های جهانی وبصورت سازمان یافته صورت می پذیرد.مانند پاکسازی های قومی و نژادی که با هدف تغییر در بافت جمعیتی یک منطقه به دلایل سیاسی انجام می گیرد امری که در قرن حاضر نیز در جریان می باشد. برده داری و کوچاندن آفریقایان از سرزمین مادری به کشورهای بزرگ آن زمان نیز نمود دیگری از این تحرکات انسانی می باشد.
اما آنچه که برای گردشگری مهم می نماید دانستن و تفاوت میان این حرکت ها و افرادی است که بعنوان گردشگر محسوب می گردند ونه الزاما دانستن علل یا تاریخچه این گونه از تحرکات جمعیتی بنابراین هدف اصلی تلاش در بازگو نمودن انواع جابجایی انسانها وتفاوت آن با گردشگری می باشد.
۱- فرار:

فرار(گریختن) عبارت است از نقل مکان انسان از یک مکان به مکان دیگر به دلیل بوجود آمدن مخاطرات که امنیت جان یا مال انسان را با تهدید مواجه ساخته است که می تواند در داخل سرزمین خویش یا حتی به کشور های دیگر نیز باشد.این تهدیدات از جنبه ساختاری می تواند به شرح ذیل باشد
الف -طبیعی:
خطرات بوجود آمده ناشی از بلایای طبیعی نظیر سیل؛زلزله؛رانش زمین,آتش سوزی های وسیع؛سونامی و طوفان های بسیار شدید می تواند از جمله علل طبیعی در نقل مکان خویش به مناطق دیگر بصورت موقت یا دائم باشد.
ب-انسانی:
جابجایی های جمعیتی با منشا انسانی می تواند از خطرناکترین وغیرانسانی ترین اقداماتی باشد که توسط انسانها برعلیه یکدیگر می تواند صورت پذیرد.این گونه از فرارها می تواند به دلایل ذیل صورت پذیرد.
جنگهای داخلی؛اختلافات داخلی میان دولتها و مخالفین یا شعله ور شدن آتش جنگ میان قبایل مختلف در یک کشور می تواند عاملی مهم در گریختن انسانها خصوصا کودکان و زنان از مکان زندگی خویش به مناطق دیگر باشد.
پاکسازی های قومی و نژادی که بطور معمول در اینگونه از جابجایی ها اقلیت ساکن در یک مکان توسط اکثریت انجام می گردد و یا دراشکال دیگر توسط دولتها برای برهم زدن بافت های جمعیتی و نابودی اکثریت قومی در یک منطقه به وقوع می پیوندد. نسل کشی یا وادار سازی انسان به کوچ های دست جمعی هم گونه ای دیگر از پاکسازی ها می باشد که در آن ازپی تهدیدات جانی اقدام به فرار از مکان زندگی خویش می نماید.
به این گونه از جابجایی های انسان فرار و به افرادی که مجبور به فرار گشته اند آوارگان گفته می شود.
۲-تبعید:
تبعید(نفی بلد)یکی از اشکال جابجایی انسان که در این گونه از حرکت ها انسان به دلیل ارتکاب جرم یا مخالفت با حاکمیت توسط دولت ها و مبتنی برحقوق قضایی در آن کشور مجبور به ترک محل خویش و رفتن به مکانی دیگر می شود.در بیشتر این موارد اینگونه از حرکت ها برخلاف گروه آوارگان که تعداد زیادی از افراد را شامل می گردد می باشد بصورت انفرادی یا در گروه های کوچک صورت می پذیرد.
۳-پناهنده:
پناهنده (پناه آورنده) به کسانی می توان اطلاق نمود که به دلایل مختلف به خارج از منطقه زندگی خویش نقل مکان نماید.در این گونه از حرکتها فرد با قبول تابعیت کشوردیگر به عنوان شهروند آن کشور محسوب می گردد.برخی از این دلایل می تواند به شرح ذیل باشد:
۱-مسائل سیاسی:اختلاف نظر سیاسی میان یک شخص با حکومت می تواند عاملی در جهت این پناهنده شدن به کشوری دیگر باشد.
۲-مسائل مذهبی:رسمیت نداشتن مذاهب مختلف؛نبود آزادی های مذهبی بین افراد یک جامعه می تواند به انگیزه ای در بینافراد جهت اقامت در کشورهای دیگر بعنوان پناهنده باشد.
۳-مسائل قومی و نژادی:در اقلیت قرارگرفتن افراد در یک جامعه و نداشتن پایگاه اجتماعی مناسب نیز از دلایل مهم این عمل می تواند محسوب گردد.
در پناهندگی هرچند همچنان عامل ترس وجود داشته ومی تواند به نوعی فرار نیز محسوب گردد اما به دلایل متفاوت عامل ترس از عدم امنیت و تامین جانی به دلایل مختلف دردرجه دوم اهمیت قرار داشته و انگیزه به دست آوردن آزادی رامی توان بعنوان اصلی ترین عامل درپناهندگی برشمرد.
۴-کوچ نشینی:
گونه ای دیگر از جابجایی انساتها کوچ نشینی می باشد که عبارت است از حرکت آگاهانه و گروهی مردم از یک منطقه به منطقه دیگرکه در طول یک فصل مشخص ازسال صورت می پذیرد.تفاوت عمده این شکل از جابجایی انسانی در نوع و شکل و اندازه آن می باشد به عبارتی دیگرکوچ نشینی شیوه ای از زندگی می باشد که برپایه دامداری یا کشاورزی استوار است وافرادی که با یکدیگر در یک مکان ساکن بوده(ایل) به صورت گروهی همراه با وسایل زندگی وسرمایه خویش مبادرت به سفر می نمایند. که این حرکت را (ییلاق و قشلاق)می نامند.
۵-مهاجرت:
یکی دیگر از انواع حرکت های انسانی پدیده مهاجرت می باشد.در فرهنگ لغات مهاجرت را ترک دیار گفتن و در مکان دیگر اقامت گزیدن معنا گردیده است و مهاجر به کسی اطلاق می گردد که به دلایل گوناگونی از موطن اصلی خویش به منطقه دیگری نقل مکان نموده باشد.در تعاریف ارائه شده از سازمان ملل مهاجرت را نوعی از تحرک جمعیتی معنا نموده که در میان دو مکان جغرافیایی صورت می پذیرد.دلایل متعددی در رابطه با وقوع این نوع از جابجایی های بشری مطرح گردیده است که از آن جمله می توان به دو دلیل عمده به شرح ذیل اشاره نمود:
۱-مهاجرت در راستای کسب امکانات مطلوب انسان مانند تحصیل؛ یافتن شغل بهتر و کسب درآمد؛ یافتن رفاه زندگی بیشتر در نتیجه بوجود آمدن موقعیت اقتصادی مناسب.
۲-مهاجرت به دلیل کسب آزادی های فردی مانند آزادی افکار؛مذهب و اعتقادات فردی
۳-انگیزه های روحی و روانی مانند حس تنوع طلبی وحس کنجکاوی در تغییر مکان
مجموعه عوامل فوق را می توان به عنوان انگیزه های اصلی در انجام مهاجرت نیز متصور گردید که صورت مشترک و اساسی آن را می توان انسان دانست.
مهاجرت را می توان به روشهای گوناگونی نیز تقسیم بندی نمود که از آن جمله می توان از جنبه مکان وقوع که خود می تواند به دو قسمت داخلی یا خارجی تقسیم گردد.
علاوه بر آن عامل زمان نیز از مواردی می باشد که می تواند نوع مهاجرت را تعیین نماید که براساس آن مهاجرت های کوتاه مدت (ساعتی؛روزانه؛هفتگی) و بلند مدت (فصلی؛سالانه ) را می توان در زمره آن دانست.
تعداد افراد در وقوع مهاجرت را نیز می توان شکلی دیگر از تقسیم بندی دانست که می توان بشکل کوچک مقیاس (یک یا چند نفره)یا بزرگ مقیاس که گروهی و سازمان یافته می باشد.
اما در تعاریف سازمان ملل چهارگونه مهاجرت را بعنوان مبنای اشکال مهاجرت معرفی می نماید که عبارت است از
۱-مهاجرت های موقتی:که شامل جابجایی های کوتاه مدت می باشد.
۲-مهاجرت های سیار:که در آن مهاجران اقامتگاه خویش را تغییر داده اما شغل قدیم خویش را حفظ نموده اند.
۳-مهاجرت های دراز مدت:که در آن مهاجران برای مدت طولانی در مکانی غیر از موطن خویش سکونت می گزینند.
۴-ماندگاران: که شغل و محل زندگی خویش را برای مدتی طولانی تغییر داده اند.
بنابراین می توان نتیجه گرفت که پدیده مهاجرت بر اساس نقایص و محدودیت هادرفضای جغرافیایی در کنار سایر عوامل اجتماعی و اقتصادی می تواند باعث پدیده مهاجرت گردد امری که با گردشگری که ناشی از بوجود آمدن اوقات فراغت و نیاز انسان به تفریح و تنوع در زندگی بشرتفاوت های ماهوی بسیار زیادی دارد.
۶-سفر:

سفر و انسان را می توان دو امری ناگسستنی از یکدیگر دانست بدین معنی که انسان از ابتدای آفرینش بنا بر مقتضیات زندگی خویش مبادرت به انجام سفرهای گوناگونی می نموده است که در یک رابطه مستقیم با تکنولوژی ؛میزان درآمد؛ رفاه اجتماعی و اقتصادی و سایر عوامل دخیل در آن تعیین کننده نوع و اهداف آن بوده است.
تا کنون از پدیده سفر تعریفی جامع ارائه نگردیده است اما سفر را می توان جابجایی انسان از یک مکان جغرافیایی به مکانی دیگر به دلایل و اشکال گوناگون دانست که می تواند عاملی برای تعیین انواع سفر و ماهیت آن باشد.
برهمین اساس و در جهت شناخت بیشتر از پدیده سفر آن رامی توان از جنبه های مختلف مورد بررسی قرار داد که عبارت است از:
۱-کیفیت خدمات در سفرکه می تواند شامل سفرهای لوکس؛ممتاز؛معمولی و ارزان باشد.
۲-مدت سفر:طول انجام سفر نیز می تواند مبنای دیگر برای معرفی سفر باشد که براین اساس می تواند به سفرهای کوتاه مدت؛میان مدت و بلند مدت تقسیم گردد.
۳-نوع وسایط نقلیه که شامل هوایی؛زمینی؛دریایی که خود به انواع مختلف می تواند تقسیم گردد.
۴-نوع افراد در سفر که در یک تقسیم بندی کلی می تواند شامل سفرهای خانوادگی؛ همراه با دوستان و بصورت انفرادی باشد.
۵-اهداف سفر که برخی از موارد آن می تواند شامل مواردی از قبیل کار؛دیدار از نزدیکان یا امکان مختلف باشد.
۶-اقامت مسافران نیز از مواردی است که می تواند عاملی برای تقسیم بندی و تعریف باشد که می تواند به دو صورت انجام پذیرد که عبارت است از :
۱- مسافران دارای اقامت: که می تواند به دلایل مختلفی از جمله استراحت؛ بازدید؛ خرید؛دیدار از نزدیکان و امور شخصی باشد.
۲- مسافران رهگذر یا عبوری: که در هنگام رسیدن به مکان هایی که در مسیر حرکت آنان می باشد توقف نداشته و به حرکت خویش ادامه می دهند. که می تواند به دلایل مختلفی از جمله عدم تبلیغات مناسب؛عدم وجود جذابیت؛ عجله داشتن مسافران یا عوامل متعدد دیگر باشد.
سفر و گردشگری هر چند می تواند در بسیاری از موارد دارای وجوه اشتراک زیادی باشد اما از آنجا که در ماهیت و بار معنای آن با یکدیگر متفاوت می باشند تنها می توان از نزدیکی به گردشگری و نوعی از جابجایی بشری از آن یاد نمود.
۷-کوله به دوشی:
این گونه از جابجایی ها که در سال های اخیر بیشتر شناخته گردیده به سفرهایی اطلاق می گردد که در آن افراد کوله به دوش اعم از زن یا مرد مبادرت به جابجایی از یک مبدا و برگشت به نقطه ابتدایی که این سفر را آغاز نموده است می نماید. این گونه از جابجایی ها که بیشتر می توان از آن به سفر اشاره داشت می تواند دارای مشخصاتی به شرح ذیل باشد که عبارت است از

۱- در این قسم از سفرها این افراد با کمترین لوازم (لوازم شخصی و چادر و کیسه خواب )اقدام به سفر می نمایند.
۲- وسیله نقلیه در اینگونه از سفرها می تواند گوناگون باشد(کامیون؛سواری؛موتورسیکلت)چرا که اساس این پدیده(کوله دوشی) بیشتر برانجام سفرهای رایگان می باشد.
۳- اقامت و خوراک نیز که متاثر از فلسفه این گونه از سفرها می باشد می تواند بصورت رایگان یا با حداقل هزینه انجام می گردد.
۴-طولانی بودن زمان اینگونه از سفرها نسبت به سایر اشکال سفر نیز از ویژگی های گوله به دوشی می باشد.
۵-یشتر این سفرها بر اساس علاقه مندی برای آشنایی و شناخت هرچه بیشتر فرهنگ های مختلف و آداب و سنن جوامع دیگر صورت می پذیرد.
۶- دارا بودن اصول خاص و مرام های اخلاقی که از مهمترین ویژگی های این سفرها می باشد. بطور مثال می توان به شعار هرگز چیزی را بر روی زمین نگذارید یا عدم جابجایی اجزاء طبیعت؛و همچنین احترام به محیط زیست و احترام به جوامع محلی می باشند.
هرچند که تاریخ شروع آن را می توان در دهه های ۶۰ و ۷۰ میلادی توسط هیپی ها و باند های مواد افیونی جستجو کرد اما این گونه ازسفرها از سال ۲۰۰۰میلادی رواج بیشتری پیدا نموده است بطوریکه امروزه در میان جوانان خصوصا در کشورهای اروپایی و آمریکایی کاملا رواج پیدا نموده است که با جنبش اخلاقی (LEAVE NO TRACE) اثری از خود نگذارید در ارتباط تنگاتنگ می باشد.
کوله به دوشان را می توان گردشگرانی دانست که با هزینه اندک و باری سبک به دنبال شناخت و دیدن هرچه بیشتر دنیا بوده و به دنبال تجربه هر چه بیشتر زندگی می باشند. بیشترین افراد شرکت کننده در این گونه از سفرها دانشجویان یا افراد میانسال هستند که به دنبال تغییر دیدگاه و افزودن معنا و کسب تجارب جدید می باشند هرچند که برخی از اندیشمندان نیز پدیده کوله به دوشی را واکنشی به بیگانه شدگی در جامعه مدرن امروزی و کسب آزادی جدید و بدست آوردن هویت خویش از طریق این سفرها می دانند.
امروزه کوله بدوشی به انواع مختلفی در حال انجام است که عبارت است از
۱-کوله به دوشی فراغت از تحصیل که بیشتر توسط دانشجویان و بسیارساده انجام می گیرد
۲-کوله به دوشی فانتزی: که توسط ثروتمندان به انجام می رسد.
بهرحال آنچه که از اینگونه از سفرها مشخص می گردد گوله به دوشی را اگرچه یکی از انواع جابجایی های بشری می توان دانست اما در حقیقت یکی از انواع گردشگری می باشد که در کنار سایر اشکال مختلف گردشگری به رسمیت شناخته گردیده است.
۸-جهانگردی:
ازشناخته ترین و قدیمی ترین اقسام حرکت های انسانی جهانگردی می باشد. این پدیده رایج در میان انسان ها در هر برهه ای از تاریخ بشری به دلایل متفاوتی صورت پذیرفته است که برخی از آنها عبارت است
۱-اکتشافات؛ میل به دستیابی به سرزمین های جدید و دیدن مناطقی خارج از قلمرو زیست جهانگردان از دلایل مهمی است که انسان را به این امر سوق داده است.
۲-جستجو برای منابع جدید زیستی:
سفرهایی که می توان از آن به سفرهای استعماری برای به بند کشیدن یا غارت سرزمین های دیگر توسط ممالک قدرتمند در قرون اخیر صورت گرفته است نیز یکی از جنبه های جهانگردی می توان دانست که درآن جهانگردان با سفر به مناطق ناشناخته و برگشت به سرزمین اصلی راهی برای به استثمارمی گشودند.
۳-تبلیغات مذهبی:
که توسط افرادی بنام مبلغ دینی یا میسیونرها به انجام می رسید که در ان فرد مذهبی برای تبلیغ به سرزمینهای مختلف ناشناخته ای سفر می نمود.
این شکل از سفرها تفاوت ماهوی زیادی با گردشگری دارند چرا که در اینگونه از سفرها مقصد ؛ زمان؛ دلایل و انگیزه های کاملا متفاوتی با پدیده گردشگری داشته است
۹- گردشگری:
سفر و زندگی بشر را می توان دو مقوله کاملا جدایی ناپذیر از یکدیگر دانست. از آغاز سفرهای زیارتی که قدیمی ترین شکل از گردشگری را در حدود ۴۰۰۰سال قبل از میلاد در چین بوجود آمد تا سفرهایی که به قصد درمان توسط یونانیان قدیم و بعدها رومیان انجام می گرفت و همچنین بازی های المپیک جملگی نشانه های از سفرهایی بوده است که امروزه به آن صنعت گردشگری گفته می شود. واژه گردشگری یا توریسم از واژه tour به معنای گشتن اخذ گردیده است که امروزه همین لغت بر تمامی سفرهایی با مشخصات سفرهای گردشگری اطلاق می گردد.
مطابق تعاریف گردشگر به اشخاصی گفته می شود که برای حداقل مدت ۲۴ ساعت از محل اقامت خویش خارج گردیده و بعد از آن به محل خویش باز گردد و به انواع مختلفی از تقسیم می گردد مانند گردشگران داخلی و گردشگران خارجی. تفاوت عمده گردشگری با سایر اقسام جابجایی ها را می توان در زمان؛هدف؛دلیل و نوع آن دانست. هرچند که با گسترش فرهنگ و تکنولوژی انواع مختلفی از گردشگری به وقوع پیوسته است که با انگیزه های مختلفی مبادرت به این امر می نمایند اما دلایل فوق می توان وجه افتراق کامل گردشگری با سایر اشکال جابجای های بشری دانست.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.